Hernieuwbare motorbrandstoffen

Biobrandstoffen bieden een complementaire oplossing voor alle transportsegmenten.

De energietransitie in de transportsector verloopt langs meerdere sporen. Het wordt steeds duidelijker dat de klimaatdoelstellingen niet met één enkele technologie te bereiken zijn. Tijdens de transitieperiode zal een belangrijk deel van de voertuigen in ons land nog steeds uitgerust zijn met een verbrandingsmotor. Koolstofarme en hernieuwbare vloeibare brandstoffen bieden voor die voertuigen een concrete en beschikbare oplossing: op korte en middellange termijn via tweede generatie biobrandstoffen zoals HVO, en op langere termijn via synthetische brandstoffen (e-fuels).

Eerste en tweede generatie biobrandstoffen: wat is het verschil?

Tweede generatie biobrandstoffen onderscheiden zich van de eerste generatie doordat ze niet worden geproduceerd op basis van grondstoffen die ook voor menselijke of dierlijke voeding worden gebruikt. De grondstoffen voor deze tweede generatie zijn afkomstig uit twee categorieën: voedselafval dat niet geschikt is voor menselijke of dierlijke consumptie, en afvalstromen uit de bosbouw en de houtverwerkende industrie. Biobrandstoffen op basis van die laatste categorie worden geavanceerde biobrandstoffen genoemd.

HVO: een fossielvrije dieselbrandstof

HVO (Hydrotreated Vegetable Oil) is een tweede generatie, fossielvrije biodiesel die commercieel bekend staat als diesel XTL (X-ToLiquid). De brandstof wordt geproduceerd op basis van plantaardige oliën — waaronder gebruikt frituurvet — of dierlijke vetten. Die grondstoffen worden tijdens de verwerking gehydrogeneerd en gedistilleerd tot een brandstof met een chemische samenstelling die vergelijkbaar is met die van klassieke fossiele diesel.

Omdat de chemische eigenschappen nauw aansluiten bij die van gewone diesel, kan HVO zowel worden bijgemengd bij standaard diesel B7 als puur worden gebruikt in bestaande dieselmotoren — zonder technische aanpassingen. Men spreekt daarom van een 'drop-in' brandstof. HVO is toepasbaar in personenwagens, vrachtwagens, bussen, landbouwvoertuigen en schepen, en wordt ook gebruikt als grondstof voor duurzame vliegtuigbrandstof (SAF). Er is trouwens een grote vraag van transporteurs, die geconfronteerd worden met onzekerheden rond elektrificatie (kosten, actieradius, gewicht, …), om HVO te gebruiken om zo hun klimaatimpact en die van hun klanten te verminderen.

In ons land is HVO vandaag beschikbaar in een dertigtal servicestations, onder de benaming diesel XTL (norm EN 15940).

Klimaat- en luchtkwaliteitsvoordelen

Op basis van een volledige levenscyclusanalyse kan HVO de CO2-uitstoot van wagens en vrachtwagens tot 90%1 verminderen ten opzichte van klassieke diesel. Daarnaast blijkt uit laboratoriumonderzoek dat HVO bij verbranding minder fijnstof en stikstofoxiden (NOx) uitstoot dan standaard diesel, afhankelijk van het motortype.2.

Het is wel belangrijk te verduidelijken dat de gebruikte brandstof op zich geen rol speelt bij de toegang tot lage-emissiezone (LEZ). Of een voertuig een LEZ mag binnenrijden, wordt bepaald door de euronorm vermeld op het inschrijvingsbewijs — niet door het type brandstof.

(1) JEC Well-To-Wheels report v5

(2) Elsevier ‘Particulate number and NOx trade-off comparisons between HVO and mineral diesel in HD applications’ https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016236117314151

 Beschikbaarheid van grondstoffen

De vraag of er voldoende biomassa beschikbaar is voor de productie van biobrandstoffen, wordt regelmatig gesteld. Onafhankelijke wetenschappelijke studies geven hierop een genuanceerd antwoord. Een studie van een consortium van Belgische universiteiten3 toont aan dat de binnenlandse productie van bio-energie op basis van afvalstromen uit bosbouw, landbouw en huishoudelijk afval tegen 2050 goed zou kunnen zijn voor ongeveer 40% van de hernieuwbare vloeibare brandstoffen die nodig zijn voor transport. Een studie van het Imperial College London4 concludeert dat er in Europa tegen 2050 voldoende duurzame biomassa beschikbaar zal zijn voor de transportsegmenten die moeilijk te elektrificeren zijn, zoals lange-afstandsvrachttransport, luchtvaart en maritiem transport.

Wat de productiecapaciteit betreft: eind 2024 waren er in Europa 23 productiefaciliteiten voor HVO actief, goed voor een gezamenlijke jaarproductie van ongeveer 5 miljoen ton. In de twee daaropvolgende jaren zijn veertien nieuwe installaties gepland, met een bijkomende capaciteit van 4 miljoen ton per jaar.

(3) Studie UCL in een consortium van Belgische universiteiten met een 2030 horizon https://www.researchsquare.com/article/rs-4168347/v1

(4) Studie augustus 2021: “Sustainable biomass availability in the EU, to 2050”

Prijs en fiscaliteit

De maximumprijs van diesel XTL (HVO) aan de pomp ligt momenteel hoger dan die van klassieke diesel B7. Dat heeft te maken met de hogere productiekosten, die bij schaalvergroting in de toekomst zouden kunnen dalen. Opvallend is dat HVO momenteel hetzelfde accijnsniveau kent als gewone diesel (60 eurocent per liter). In4fuels pleit, net als het Internationaal Energieagentschap (IEA)5, voor een verlaging van de accijnzen op HVO tot het Europese minimum, om de toegankelijkheid van deze hernieuwbare brandstof voor de eindgebruiker te vergroten.

(5) IEA Belgium 2022 ‘ Energy Policy Review’, p.149